KMK & Mevzuat
Kiracı mı Ev Sahibi mi Öder? KMK'ya Göre Demirbaş ve İşletme Gideri Ayrımı
Asansör revizyonu, mantolama, çatı onarımı ve rutin aidat kimin sorumluluğunda? KMK m. 20 ve m. 22 çerçevesinde demirbaş ve işletme gideri ayrımı.
Apartman ve sitelerde en sık çıkan anlaşmazlık şudur: aidat bildirimi geldi, içinde asansör revizyonu da var. Bunu kiracı mı ödeyecek, ev sahibi mi? Cevap, giderin niteliğine bağlıdır. Bu rehberde 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’nun (KMK) ilgili maddelerini ve uygulamadaki ayrımı sade bir dille anlatıyoruz.
Kısaca cevap
| Gider türü | Genel ilke | Örnekler |
|---|---|---|
| İşletme (kullanım) gideri | Bağımsız bölümü fiilen kullanan öder (genellikle kiracı) | Kapıcı, temizlik, ortak elektrik/su, yakıt, asansör aylık bakımı |
| Demirbaş / yatırım gideri | Mülkiyetin değerini artıran veya ömrünü uzatan harcamayı malik öder | Asansör revizyonu, mantolama, çatı aktarımı, dış cephe, kazan değişimi |
Bu tablo genel ilkeyi gösterir. Kira sözleşmesinde veya yönetim planında farklı bir düzenleme varsa önce o düzenleme incelenir.
Kanun ne diyor? (KMK m. 18, 20 ve 22)
KMK m. 20, ortak giderlere kimin, hangi oranda katılacağını belirler. Kat malikleri, aralarında başka türlü anlaşma olmadıkça:
- kapıcı, kaloriferci, bahçıvan ve bekçi giderlerine ve bunlar için toplanacak avansa eşit olarak,
- sigorta primlerine, bütün ortak yerlerin bakım, koruma, güçlendirme ve onarım giderlerine, yönetici aylığı gibi diğer giderlere ve ortak tesislerin işletme giderlerine kendi arsa payı oranında katılmakla yükümlüdür.
Aynı maddeye göre kat maliki, ortak yer veya tesisleri kullanmadığını ileri sürerek gider ve avans payını ödemekten kaçınamaz. Gider veya avans payını ödemeyen kat maliki hakkında dava açılabilir, icra takibi yapılabilir; ödemeyen kişi gecikilen günler için aylık yüzde beş gecikme tazminatı öder.
KMK m. 18/2, kanunda kat maliklerinin borçlarına dair hükümlerin kiracılar ve oturma hakkı sahipleri için de uygulanacağını söyler.
KMK m. 22/1, kat malikinin gider ve avans borcundan ve gecikme tazminatından, bağımsız bölümden kira akdine veya başka bir sebebe dayanarak devamlı yararlananların da müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu belirtir. Burada önemli bir sınır vardır: kiracının sorumluluğu, ödemekle yükümlü olduğu kira miktarı ile sınırlıdır ve yaptığı ödeme kira borcundan düşülür.
Yani yönetici veya site karşısında iki kişi de muhataptır. Ama kiracı ile ev sahibi arasındaki iç hesaplaşmada kural, giderin niteliğidir.
Ayrımın ölçütü: kullanım gideri mi, kalıcı yatırım mı?
Uygulamada şu iki soru sorulur:
- Bu gider, evin kullanılmasından mı doğuyor? (Isınma, temizlik, aydınlatma, kapıcı, rutin bakım.) Öyleyse işletme giderdir.
- Bu gider, binanın değerini artırıyor veya ömrünü uzatıyor mu? (Yenileme, revizyon, yalıtım, çatı, cephe.) Öyleyse demirbaş veya yatırım giderdir ve malike aittir.
Türk Borçlar Kanunu’nun kiraya ilişkin hükümleri (özellikle yan giderleri düzenleyen madde) de aynı mantığı izler: kiracı kullanıma bağlı giderleri, kiraya veren ise kalıcı onarım ve yenileme yükünü üstlenir.
Sık karşılaşılan kalemler
Asansör: bakım ayrı, revizyon ayrı
KMK m. 35/l, yöneticinin asansörlerin aylık bakımlarını ve yıllık kontrollerini yaptırma görevini düzenler. Aylık bakım ücreti bir işletme giderdir. Asansörün ana aksamının yenilenmesi, kumanda sisteminin değiştirilmesi veya komple revizyon ise yatırım niteliği taşır ve malike aittir. Fatura kalemlerinin ayrı ayrı gösterilmesi bu yüzden önemlidir.
Mantolama
Isı yalıtımı, kat maliklerinden birinin isteği üzerine kat maliklerinin sayı ve arsa payı çoğunluğuyla verilen kararla yapılabilir (KMK m. 42/4). Mantolama kalıcı bir yapı yatırımıdır; gideri malike aittir, kiracıya yansıtılamaz. Merkezi ısıtmanın bireysel sisteme dönüştürülmesi gibi konularda ayrıca özel çoğunluk şartları vardır.
Çatı aktarımı, çatı onarımı, dış cephe
Çatı aktarımı, su yalıtımı ve cephe onarımı ortak yerlerin onarım ve korunmasıdır (KMK m. 20/b). Bu giderler arsa payı oranında maliklere düşer. Kiracı bunlara iç hesaplaşmada katılmaz.
Kapıcı, temizlik, yakıt, ortak elektrik ve su
Bunlar tipik işletme giderleridir. Kapıcı, kaloriferci, bahçıvan ve bekçi giderleri KMK m. 20/a gereği, yönetim planı başka türlü düzenlemedikçe bağımsız bölümler arasında eşit bölünür.
Bina sigortası ve yönetim
Ortak yerlere ait sigorta primleri arsa payı oranında paylaşılır (KMK m. 20/b ve m. 21). Yönetim giderlerinin kimde kalacağı konusunda uygulama değişebilir; yönetim planı ve kira sözleşmesi birlikte okunmalıdır.
Ev sahibi–kiracı arasında sözleşme önceliği
KMK m. 20, “aralarında başka türlü anlaşma olmadıkça” diyerek paylaşım kurallarını yönetim planına ve anlaşmaya bırakır. Kira sözleşmesine “tüm aidatlar kiracıya aittir” yazılması, kiracı ile ev sahibi arasında tarafları bağlayabilir. Ancak bu yazım site yönetimine karşı ev sahibinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Ayrıca demirbaş niteliğindeki yatırım giderlerinin kiracıya yüklenmesi tartışmalıdır; böyle bir uyuşmazlıkta giderin niteliği ve hakkaniyet ölçüsü birlikte değerlendirilir.
Yöneticiler için pratik öneri
- Aidat bildirimini kalem kalem hazırlayın: işletme ve demirbaş ayrı gösterilsin.
- Malik ve kiracı için ayrı bakiye tutun; tahsilatı doğru daireye ve doğru kişiye işleyin.
- Faturaları ve teklifleri belge olarak saklayın (KMK m. 36).
- Büyük yatırımlarda kat malikleri kurulu kararını ve çoğunluğu kayda geçirin.
SAR1001’in yönettiği sitelerde işletme ve demirbaş giderleri, yönetim planındaki esaslara (arsa payı / m²) göre ayrıştırılır ve aylık raporda ayrı kalemler olarak gösterilir. Böylece kimin neyi ödediği tartışma konusu olmaz.
Sonuç
- Rutin ve kullanıma bağlı giderler: işletme gideri, çoğunlukla kiracı.
- Kalıcı yatırım ve yenileme giderleri: demirbaş, malik.
- Site yönetimi karşısında malik ve kiracı birlikte sorumludur; kiracının sorumluluğu kira bedeliyle sınırlıdır (m. 22).
- Her iki durumda da yönetim planı ve sözleşme önce okunmalıdır.
Sık sorulan sorular
- Asansör revizyonunu kiracı ödemek zorunda mı?
- Genellikle hayır. Aylık bakım işletme giderdir; asansörün ana aksamının yenilenmesi veya komple revizyon ise yatırım niteliği taşır ve malike aittir. Kira sözleşmesi ve yönetim planı ayrıca incelenmelidir.
- Kiracı site yönetimine karşı aidattan sorumlu mu?
- KMK m. 22 uyarınca kiracı, gider ve avans borcundan malikle müştereken ve müteselsilen sorumludur; ancak sorumluluğu ödemekle yükümlü olduğu kira miktarıyla sınırlıdır ve yaptığı ödeme kira borcundan düşülür.
- Mantolama gideri kime aittir?
- Mantolama kalıcı bir yapı yatırımıdır ve malike aittir. Isı yalıtımı, kat maliklerinin sayı ve arsa payı çoğunluğuyla verecekleri karar üzerine yapılır (KMK m. 42/4).
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut uyuşmazlıklarda bir avukata danışın. Mevzuat değişebilir; metin yayın tarihindeki durumu yansıtır.
